winter

Achtergrond-herfst-2

Achtergrond - herfst

Achtergrond-herfst

Beschuten en koekies kun slof wezen

In et mooie oolde boek van Annigje Maat: Nelly Degenstein, een Giethoornsche geschiedenis (Amersfoort, 2e druk, z.j. [ca. 1915]) krigt Nelly op een bepaold mement een beschute anbeuden:

Wil ie nog een beschuut, Nellie? Dizze bin mooi dreuge, zie bin aanders gauw slof hier in Gietern”, zegt moeder Stijntie.

As beschuten of koekies slof binnen, dan bin ze niet knapperig, niet vas meer. Ze bin deur inwarking van vocht slop wodden, en dus ok niet lekker meer. Et woord slof wodde daor in Gieteren veur bruukt, zo dot blieken uut wat moeder Stijntje zegt, en et is daore nog altied bekend. Et is niet een typisch Gieters woord, want et komt in de hiele perveensie wel veur, dat zien we ok in de antwoorden die de infermaanten van et Woordenboek van de Overijsselse Dialecten in 2006 gavven doe der in een vraogelieste vraogd wodde:

Hoe zegt u: “Die oude koekjes zijn heel slap.”

Op disse vraoge kwam doe uut zowat hiel Overiessel nog et woord slof. Dat was in 2006 in alle geval nog altied et gewone woord, van Glanerbrug tot Oldemark!

In Overiessel kan in plak van dat koekien is slof ok nog heurd wodden: dat koekien (of: dat kukien/keuksken e.d.) is flos, muf, oold, sam, slap, slop, toa, taoi, verspocht, week, wèèk, zachte. Kiek zels mar es in et online woordenboek van Overiessel op www.onderzoekoverijssel.nl (klik op tabblad “taaldatabase”). Of ie kieken op www.detaalvanoverijssel.nl en zuken daore in et woordenboek.

Slof = vochtig kan in Overiessel niet allienig op koekies of beschute slaon, mar bi’jglieks ok bruukt wodden veur et weer. As et drokkend waarm is, is et slof weer, de groond kan ok slof wezen, en in Gieteren wodt wel zegd: “Aol even een slof doekie over de taofel”, dat is dus een vochtig doekien.

Buten disse perveensie komt et woord slof liekegoed veur. We kun et heuren et in de Stellingwarven, Drenthe en Grunningen. En ok daor het et vaeks betrekking op aandere dingen: haever, boekweit, pepier, textiel of tebak kun ok slof wezen. En wat de verspreiding van et woord anbelangt biwwe der nog niet, want et Fries kent et ok. Et is dus een echt noordelik woord.

In et Nederduuts klinkt et as “sloef” (schreven: sluff), en wodt et bruukt veur een meenske die slop, laks is. Van zoe’n iene kun ze trouwens in de Stellingwarven en Drenthe ok wel zeggen dat hi’j of zi’j slof is. In Overiessel wodt zoe’n iene wel een slofhakke nuumd; in Gieteren hebben ze daor een woord mit slop veur: sloppentaoje.

Daoruut dot wel blieken dat slof en slop/slap qua betekenis en gevuulsweerde hiel dichte bi’j mekeer liggen. As woordvorm lieken slof en slop ok al hiel arg op mekeer: slo + f, tegenover slo + p. Ie daenken in zoe’n geval al gauw dat et iene woord ooit wel van et aandere ofleided west hebben moet. Mar bi’j gebrek an echt hiel oolde bronnen daor slof in veurkomt (de ooldste is van nao 1500) kuwwe niet zeggen hoe dat now percies zit.

philomene

Philomène Bloemhoff-de Bruijn

Philomène was 36 jaor projectleider "Streektaol" bi-j de IJsselacademie en schref in de streektaol van Stellingwerf.

 

Philomène studeerde Nederlandse taal- en letterkunde an de Rijksuniversiteit Groningen. In november 2012 is zi-j promoveerd mit heur proefschrift 'Anderhalve eeuw Zwols', Vocaalveranderings-processen in de periode 1838-1972.